آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,497 |
| تعداد مقالات | 18,256 |
| تعداد مشاهده مقاله | 59,160,040 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 20,612,891 |
تحلیل عوامل مؤثر بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی روستاهای پیراشهری شهرستان جوانرود | ||
| فضای شهری و حیات اجتماعی | ||
| دوره 4، شماره 13، مرداد 1404، صفحه 52-30 اصل مقاله (985.67 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jprd.2024.63335.1122 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد اکبرپور* 1؛ مهرداد کارگر2 | ||
| 1استادیاردانشگاه رازی،کرمانشاه،ایران | ||
| 2فارغ التحصیل کارشناسی ارشد گروه جغرافیا دانشگاه رازی،کرمانشاه،ایران | ||
| چکیده | ||
| تغییر کاربری در اراضی کشاورزی مشکلات گوناگونی را درپی دارد. از جمله مشکلاتی که تغییر کاربری اراضی کشاورزی دارد، این است که روستا دچار تغییرات فرهنگی- اجتماعی، اقتصادی، و زیستمحیطی میگردد. پژوهش حاضر از نظر روش شناسی از نوع تبیینی علی و به روش پیمایشی است. این پژوهش با هدف کلی تحلیل عوامل مؤثر بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی روستاهای پیراشهری شهرستان جوانرود انجام شده است و به بررسی عوامل موثر بر پیدایش تغییرات کاربری اراضی می پردازد. در این پژوهش از دو روش مطالعات کتابخانه ای و میدانی استفاده شده است. جامعه آماری تحقیق حاضر را مدیران محلی(شوراها و دهیاران) ساکن در 13 نقطه روستایی پیراشهری شهرستان جوانرود تشکیل می دهند که به دلیل داشتن مسئولیت نظارت و کنترل تغییرکاربری اراضی در مناطق روستایی انتخاب شدند. یافتههای این پژوهش نشان داد که عوامل اقتصادی، قانونی، فرهنگی- اجتماعی، اداری و سازمانی، و اقلیمی- زیستمحیطی بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی اثرگذار هستند. همچنین، بررسی نوع تغییر کاربری حاکی از آن بود که بیشترین میزان مربوط به گردشگری و پس از آن مسکونی، تجاری، و صنعتی میباشد. برپایهی یافتههای این پژوهش میتوان گفت که لازم است مقررات و ضوابط مربوط به تغییر کاربری اراضی کشاورزی بازنگری و اصلاح گردد و بر اجرای درست آن نظارت لازم صورت گیرد. همچنین جدیت مدیران، مشارکت مردم، و همراهی مسئولان محلی در این زمینه اهمیت زیادی دارد. | ||
تازه های تحقیق | ||
با توجه به یافتههای این پژوهش مشخص شد که چهار عامل اساسی مانع از اجرای درست قوانین و مقررات موجود در زمینهی برخورد با تغییر کاربری اراضی کشاورزی میشوند. در این زمینه نقش دولت و تناقضاتی که در بخشنامهها و دستورالعملهای اجرایی وجود دارد، بسیار چشمگیر و پررنگ است ضعف اطلاعات و اجرای نادرست برنامه های عمران روستاها یکی از عوامل موثر بر تغییر کاربری اراضی روستاها است که با یافته های (سالی،2012، سعدی و عواطفی اکمل،1397) مطابقت دارد. در صورت وجود یک وحدت رویه و سلیقهای نبودن راهبردهای اجرایی، میتوان از ظرفیتهای قانونی برای برخورد با خاطیان برخورد نمود. در سوی دیگر، بانکها و مدیریت محلی نیز به عنوان دیگر عواملی به شمار میروند که مانع از اجرای درست و دقیق قوانین و مقررات مربوط به برخورد با زمینخواری و تغییر کاربری اراضی کشاورزی هستند. سیاستهای پولی و مالی بانکها در راستای حمایت از روستاییان، صنعتگران، کشاورزان، و دامداران همگی بر این موضوع اثر دارند. اگر تسهیلات کمبهره به سود کشاورزان و دامداران باشد، آنگاه کمتر شاهد تغییر کاربری خواهیم بود. اما چنانچه حمایت اندکی از این گروه گردد، در عوض سیاستهای پولی و مالی تنها به سود صنعتگران و واسطهها باشد، طبیعی است که تغییر کاربری در اراضی کشاورزی افزایش خواهد یافت که با یافته های( یوسفی طالقانی وهمکاران،1401،محمدشریفی و همکاران،1399) مطابقت دارد. کم شدن علاقه جوانان به حرفه کشاورزی، گرایش جوانان به مشاغل غیرکشاورزی، ماجرت جوانان و نخبگان روستایی، اعتقاد به جایگاه نامناسب کشاورزی از جمله متغیرهایی هستند که مسولان در تغییر کاربرای اراضی کشاورزی روستاها موثر دانسته اند که با یافته های ( موسوی ویزدان پناه،1400، سعدی و عواطفی اکمل،1397) مطابقت دارد. کاربری زمین همواره یکی از دغدغههای برنامهریزان، سیاستگذاران، و مدیران اجرایی حوزههای معطوف به علوم محیطی و برنامهریزی بوده است. در این ارتباط تغییر غیرمجاز کاربری اراضی کشاورزی به دلیل اثرات متعدد نامطلوب بر پایداری محیط زیست، یکی از مهمترین چالشهای بشر در قرن حاضر محسوب میشود. در این راستا پژوهش حاضر بر آن شد تا ضمن تحلیل عوامل مؤثر بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی روستاهای پیراشهری شهرستان جوانرود، به بررسی روند تغییر کاربری، میزان آن، و نیز شناسایی موانع اجرای قوانین در این زمینه بپردازد. یافتههای پژوهش نشان داد که عوامل اقتصادی، اقلیمی و زیستمحیطی، فرهنگی- اجتماعی، قانونی، و حتی اداری و سازمانی در این زمینه اثرات جدی دارند. همچنین روند این تغییر کاربری در همه مناطق بررسی شده به صورت فزاینده و چشمگیر است. بدیهی است که تغییرات غیرمجاز در کاربری اراضی نواحی روستایی در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، و محیطی اثرات منفی گوناگونی خواهد داشت. به طوری که در بُعد اقتصادی سبب تضعیف اصلیترین بنیان تولیدی در فضاهای روستایی و ایجاد خلل در روند و میزان تولیدات کشاورزی مناطق مختلف شهرستان جوانرود میگردد. در زمینهی محیطی نیز موجب تخریب منابع طبیعی از جمله خاک، پوشش گیاهی، زیستگاههای حیاتوحش، و مانند اینها خواهد شد. بر اساس نتایج پژوهش به منظور کاهش روند تغییر کاربری اراضی کشاورزی در روستاهای پیراشهری شهرستان جوانرود هم زمان سیاست های کلیدی زیر باید مورد توجه قرار گیرد:
| ||
| کلیدواژهها | ||
| کابری زمین؛ تغییر کاربری اراضی کشاورزی؛ کشاورزی؛ شهرستان جوانرود | ||
| اصل مقاله | ||
|
کاربری زمین همواره یکی از دغدغههای برنامهریزان، سیاستگذاران، و مدیران اجرایی حوزههای معطوف به علوم محیطی و برنامهریزی بوده است. در این ارتباط تغییر غیرمجاز کاربری اراضی کشاورزی به دلیل اثرات متعدد نامطلوب بر پایداری محیط زیست، یکی از مهمترین چالشهای بشر در قرن حاضر محسوب میشود. تغییر کاربری در اراضی کشاورزی مشکلات گوناگونی را درپی دارد. با تغییر در کاربری اراضی کشاورزی روستا دچار تغییرات فرهنگی- اجتماعی، اقتصادی، و زیستمحیطی میگردد. پژوهش حاضر از نظر روش شناسی از نوع تبیینی علی و به روش پیمایشی است. این پژوهش با هدف کلی تحلیل عوامل مؤثر بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی روستاهای پیراشهری شهرستان جوانرود انجام شده است و به بررسی عوامل موثر بر پیدایش تغییرات کاربری اراضی می پردازد. در این پژوهش از دو روش مطالعات کتابخانه ای و میدانی استفاده شده است. جامعه آماری تحقیق حاضر را مدیران محلی(شوراها و دهیاران) ساکن در 13 نقطه روستایی پیراشهری شهرستان جوانرود تشکیل می دهند که به دلیل داشتن مسئولیت نظارت و کنترل تغییرکاربری اراضی در مناطق روستایی انتخاب شدند. یافتههای این پژوهش نشان داد که عوامل اقتصادی، قانونی، فرهنگی- اجتماعی، اداری و سازمانی، و اقلیمی- زیستمحیطی بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی اثرگذار هستند. همچنین، بررسی نوع تغییر کاربری حاکی از آن بود که بیشترین میزان تغییر کابری مربوط گردشگری و پس از آن مسکونی، تجاری، و صنعتی میباشد. برپایهی یافتههای این پژوهش میتوان گفت که لازم است مقررات و ضوابط مربوط به تغییر کاربری اراضی کشاورزی بازنگری و اصلاح گردد و بر اجرای درست آن نظارت لازم صورت گیرد. همچنین جدیت مدیران، مشارکت مردم، و همراهی مسئولان محلی در این زمینه اهمیت زیادی دارد. | ||
| مراجع | ||
|
احمدپور، امیر؛ علوی، اسماعیل (1393). شناسایی و تحلیل مؤلفههای مؤثر در تغییر کاربری اراضی کشاورزی روستایی (مطالعهی موردی: شهرستان ساری). پژوهش و برنامهریزی روستایی، 3(1)، 123- 114.
اصغری لفمجانی، صادق؛ نظری، یاسر؛ و سرگز، زهرا. (1395). نقش محدودیتهای محیطی بر توسعهی کالبدی- فضایی شهرها و اثرات آن بر روستاهای پیرامون (مورد مطالعه: شهر جوانرود). برنامهریزی منطقهای، 2(22)، 190- 177.
براتی، علی اکبر؛ اسدی، علی؛ کلانتری، خلیل؛ آزادی، حسین. (۱۳۹۵). طراحی مدل معادلات ساختاری و تلفیقی علل و اثرات تغییر کاربری اراضی کشاورزی در ایران براساس دیدگاه کارشناسان سازمان امور اراضی کشاورزی. علوم ترویج و آموزش کشاورزی، ۱۲(۱): ۲۱-۳۷.
داداشپور، هاشم؛ سالاریان، فردیس. (1394). تحلیل تأثیر پراکندهرویی بر تغییر کاربری زمین در منطقهی شهری ساری. پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری، 3(2)، 163- 145.
رستگاریپور، فاطمه؛ محمودی، فاطمه. (1400). بررسی عوامل مؤثر بر تغییر کاربری زمینهای کشاورزی در شهرستان تربت حیدریه. اقتصاد کشاورزی و توسعه، 29(3)، 42- 21.
رضایی، محمدرضا،قاسمی، مسلم، رستم زاده، میترا(1402). تحلیل فضایی کاربری ها در مناطق شهری ( مطالعه موردی: منطقه تاریخی شهر یزد). فضای شهری و حیات اجتماعی،2(4)،20-1.
ساداتی سیداکبر؛ نظری ناصر؛ فرامرزی علی؛ قرهداغی، رستم. (1399). اثر تغییر کاربری اراضی بر اثربخشی فرایندی در سیستم راهبردی منابع خاک میان دورود مازندران. پژوهشهای حفاظت آب و خاک (علوم کشاورزی و منابع طبیعی)، 27(6)، 46- 27.
سعدی، حشمت اله؛ عواطفی اکمل، فرشته.(1397). عوامل موثر بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی در روستاهای شهرستان همدان. فصلنامه اقتصاد فشا و توسعه روستایی، 7(2)، 226-211.
صادقلو، طاهره؛ عرفانی، زینب. (1400). تحلیل عوامل تغییر کاربری اراضی در نواحی روستایی با استفاده از رویکرد تئوری بنیانی (مطالعهی موردی: روستاهای بخش شاندیز). فضای جغرافیایی، 21(73)، 54- 35.
علوی زاده؛ سیدامیرمحمد، ایزدی؛ علی(1401). واکاوی عوامل موثر بر تغییرکاربری اراضی کشاورزی و تبدیل آن به باغ و ویلا مطالعه موردی: روستای سیرچ در شهرستان کرمان. فصلنامه علمی برنامه ریزی منطقه ای،12(46)،111-96.
قربانی، محمد. (1389). بررسی تغییرات جمعیتی و اثرگذاریهای آن بر تغییرات کاربری اراضی مطالعه موردی: منطقه بالا طالقان. مرتع و آبخیزداری، منابع طبیعی ایران، 63(1): 75-88 .
محمدشریفی، مریم؛ حیاتی، با اله؛ پیش بهار، اسماعیل؛ دشتی، قادر.(1399). عوامل موثر بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی در شهرستان دزفول. تحققیات کشاورزی، 12(1)، 44-25.
محمدنژاد، محمد، نقیبی، فریدون(1402). واکاوی توسعه میان افزا در توسعه شهری (نمونه موردی: منطقه چهار شهر ارومیه). فضای شهری و حیات اجتماعی، 2(7)،56-41.
موسوی، مرضیه؛ یزدان پناه، مسعود.(1400). عوامل موثر بر تغییر کاربرای اراضی کشاورزی در شهرستان باوی استان خوزستان، نشریه علمی – ترویجی مدیریت اراضی، 9(1). 24-13.
نصرالهی، محمد؛ ممبنی، مریم؛ ولیزاده، سارا؛ خسروی، حسن. (1393). بررسی تأثیر روند تغییرات کاربری اراضی/ پوشش زمین بر وضعیت منابع آب زیرزمینی با استفاده از تصاویر ماهوارهای (مطالعهی موردی: دشت گیلانغرب). اطلاعات جغرافیایی، 23(6)، 97- 89.
نوری، مرتضی؛ نوریپور، مهدی. (1398). راهبردهای مواجههی کشاورزان شهرستان مُهر استان فارس با خشکسالی: از ادراک تا عمل. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 15(5)، 87- 71.
یوسفی طالقانی،علی؛ مولائی هشتجین، نصرالله؛ رضایی، پرویز(1401). تببین عوامل موثر بر تغییرات کاربری اراضی روستاهای پیراشهری رشت. مجله توسعه فضاهای پیراشهری،4(1)،66-47.
یوسفی، علی؛ مولایی هشجین، نصرالله؛ رضایی، پرویز. (1401). تبیین عوامل مؤثر بر تغییرات کاربری اراضی روستاهای پیراشهری رشت. توسعه فضاهای پیراشهری، 4(1)، 66- 47.
Ahmadpour, A, Alavipour, E (2014). Identification and analysis of effective components in the change of rural agricultural land use (case study: Sari city. Rural planning and research, 3(1), 114-123. [In Persian]
Asghari lafmajani, S, Nazari, Y, Sargazi, Z (2016). The role of environmental restrictions on the physical-spatial development of cities and its effects on surrounding villages (case study: Javanroud city). Regional Planning, 2(22), 177-190. [In Persian]
Barati, A.A, Asadi, A, Kalantari, KH, Azadi, H (2016). Designing the model of structural and integrated equations of the causes and effects of agricultural land use change in Iran based on the opinion of the experts of the Agricultural Land Affairs Organization. Extension Sciences and Agricultural Education, 12(1): 21-37. [In Persian]
Dadashpour, H, Salariyan, F (2015). Analyzing the impact of sprawl on land use change in the urban area of Sari. Urban Planning Geography Research, 3(2), 145-163. [In Persian]
Rastegaripour, F, Mahmoudi, F (2021). Investigating factors affecting the change of agricultural land use in Torbat Heydarieh city. Agricultural Economics and Development, 29(3), 21-42. [In Persian]
Rezaei, M.R, Ghasemi, M, Rostamzadeh, M (2023). Spatial analysis of uses in urban areas (case study: historical area of Yazd city). Urban space and social life, 2(4), 1-20. [In Persian]
Sadati, S.A, Nazari, N, Faramarzi, A, Qaradaghi, R (2020). The effect of land use change on the effectiveness of a process in the strategic system of soil resources between Durood, Mazandaran. Water and Soil Conservation Research (Agricultural Sciences and Natural Resources), 27(6), 27-46. [In Persian]
Sadi, H, Avatefi akmal, F (2018). Factors affecting the change of agricultural land use in the villages of Hamadan city. Space and Rural Development Economics, 12(2), 211-226. [In Persian]
Sadeqlou, T, Erfani, Z (2021). Analysis of the factors of land use change in rural areas using the grounded theory approach (case study: villages of Shandiz district). Geographical Space, 21(73), 35-54. [In Persian]
Alavizadeh, S.A.M, Izadi, a (2021). Analyzing the influencing factors on changing the use of agricultural lands and turning them into gardens and villas, a case study: Sirach village in Kerman city. Regional Planning Scientific Quarterly, 12(46), 111-96. [In Persian]
Gorbani, M (2010). Investigating demographic changes and their effects on land use changes, case study: Bala Taleghan region. Pasture and Watershed, Natural Resources of Iran, 63(1): 75-88. [In Persian]
Mohammad Sharifi, M; Hayati, B; Pish Bahar, I; Dashti, Q. (2019). Factors affecting the change of agricultural land use in Dezful city. Agricultural Research, 12(1), 44-25. [In Persian]
Mohammadnezhad, M, Naqibi, F (2023). Analyzing intermediate development in urban development (case example: four cities of Urmia). Urban space and social life, 2(7), 56-41. [In Persian]
Mousavi, M; Yazdanpanah, M. (2020). Factors affecting the change of agricultural land use in Bavi County, Khuzestan Province, Scientific-Promotional Journal of Land Management, 9(1). 13-24. [In Persian]
Nasrollahi, M, Mombeni, M, Valizadeh, S, KHosravi, H (2014). Investigating the impact of land use/land cover changes on the state of underground water resources using satellite images (case study: West Gilan plain). Geographic Information, 23(6), 89-97. [In Persian]
Nori, M, Noripour, M (2019). The strategies of farmers of Mohr city of Fars province to face drought: from perception to action. Agricultural Extension and Education Sciences of Iran, 15(5), 71-87. [In Persian]
Yousefi, A, Moulaeihshtchin, N, Rezaei, P (2022). Explanation of the factors affecting land use changes in the suburbs of Rasht. Development of peri-urban spaces, 4(1), 66-47. [In Persian]
Alhameid, A., Tobin, C., Maiga, A., Kumar, S., Osborne, S., & Schumacher, T. (2017). Intensified agroecosystems and changes in soil carbon dynamics. In Soil Health and Intensification of Agroecosystems (pp. 195-214). Academic Press.
Dempsey, J. A., Plantinga, A. J., Kline, J. D., Lawler, J. J., Martinuzzi, S., Radeloff, V. C., & Bigelow, D. P. (2017). Effects of local land-use planning on development and disturbance in riparian areas. Land Use Policy, 60, 16-25.
Estacio, I., Sianipar, C. P., Onitsuka, K., Basu, M., & Hoshino, S. (2023). A statistical model of land use/cover change integrating logistic and linear models: An application to agricultural abandonment. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 120, 103339.
Ramesh, R., Selvam, A. P., Robin, R. S., Ganguly, D., Singh, G., & Purvaja, R. (2017). Nitrogen assessment in Indian coastal systems. In The Indian Nitrogen Assessment (pp. 361-379). Elsevier.
Vinayak, B., Lee, H. S., & Gedem, S. (2021). Prediction of land use and land cover changes in Mumbai City, India, using remote sensing data and a multilayer perceptron neural network-based Markov chain model. Sustainability, 13(2), 471.
Sali, G. (2012). Agricultural Land Consumption in Developed Countries. International Association of Agricultural Economists Triennial Conference, Brazil, 18-24 August, 2012
Xia, M., Zhang, Y., Zhang, Z., Liu, J., Ou, W., & Zou, W. (2020). Modeling agricultural land use change in a rapid urbanizing town: Linking the decisions of government, peasant households and enterprises. Land Use Policy, 90, 104266. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 577 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 238 |
||