دانشگاه تبریز
فهرست نشریات دارای اعتبار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)

 آمار

تعداد نشریات45
تعداد شماره‌ها1,469
تعداد مقالات17,958
تعداد مشاهده مقاله58,289,683
تعداد دریافت فایل اصل مقاله19,748,686
مرادی, هوشنگ, ملکی, سعید. (1404). پیامدهای اجتماعی- اقتصادی تغییر اقلیم در فضاهای شهری با استفاده از مدل دینامیک سیستم (مورد مطالعه: کلان‌شهر اهواز). سامانه مدیریت نشریات علمی, 4(12), 95-123. doi: 10.22034/jprd.2024.62937.1116
هوشنگ مرادی; سعید ملکی. "پیامدهای اجتماعی- اقتصادی تغییر اقلیم در فضاهای شهری با استفاده از مدل دینامیک سیستم (مورد مطالعه: کلان‌شهر اهواز)". سامانه مدیریت نشریات علمی, 4, 12, 1404, 95-123. doi: 10.22034/jprd.2024.62937.1116
مرادی, هوشنگ, ملکی, سعید. (1404). 'پیامدهای اجتماعی- اقتصادی تغییر اقلیم در فضاهای شهری با استفاده از مدل دینامیک سیستم (مورد مطالعه: کلان‌شهر اهواز)', سامانه مدیریت نشریات علمی, 4(12), pp. 95-123. doi: 10.22034/jprd.2024.62937.1116
مرادی, هوشنگ, ملکی, سعید. پیامدهای اجتماعی- اقتصادی تغییر اقلیم در فضاهای شهری با استفاده از مدل دینامیک سیستم (مورد مطالعه: کلان‌شهر اهواز). سامانه مدیریت نشریات علمی, 1404; 4(12): 95-123. doi: 10.22034/jprd.2024.62937.1116

پیامدهای اجتماعی- اقتصادی تغییر اقلیم در فضاهای شهری با استفاده از مدل دینامیک سیستم (مورد مطالعه: کلان‌شهر اهواز)

فضای شهری و حیات اجتماعی
مقاله 6، دوره 4، شماره 12، اردیبهشت 1404، صفحه 95-123    اصل مقاله (1.46 M)
نوع مقاله: مقاله علمی و پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jprd.2024.62937.1116
نویسندگان
هوشنگ مرادی1؛ سعید ملکی* 2
1دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
2استاد و عضو هیأت علمی گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید چمران اهواز
چکیده
تغییرات اقلیمی یک تهدید جدی برای توسعه پایدار شهری است و بسیاری از شهرها را در معرض خطر قرار می‌دهد. مناطق شهری دارای ویژگی‌های منحصربه‌فردی هستند که ساکنان و دارایی‌های آن‌ها را به‌ویژه در برابر تغییرات آب و هوایی آسیب‌پذیر می‌کند. این پژوهش پیامدهای تغییر اقلیم را برای رفاه اجتماعی و توسعه اقتصادی در مناطق شهری، با تمرکز ویژه ‌بر درک تأثیرات تغییرات آب و هوایی بر آسیب‌پذیرترین جمعیت‌ها، در نظر می‌گیرد.

پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی- نظری و از حیث ماهیت و روش توصیفی- تحلیلی و اکتشافی می‌باشد. گردآوری داده‌ها و اطلاعات، به‌وسیله مطالعات منابع کتابخانه‌ای - اسنادی، برداشت‌های میدانی و مراجعه به سازمان‌ها در شهر اهواز صورت گرفت. جهت تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از مدل‌های کمّی، نرم‌افزاری، تحلیل آماری و تحلیل ساختاری استفاده ‌شده است. در بخش نخست پژوهش، به‌ منظور تحلیل روند تغییرات اقلیمی در کلان‌شهر اهواز پارامترهای مهم (دما، بارش و ...) ایستگاه سینوپتیک اهواز، طی بازه زمانی (1400 – 1340) مورد بررسی قرار گرفت و روند زمانی تغییرات پارامترهای اقلیمی مذکور با استفاده از آزمون ناپارامتری من- کندال در سری زمانی ماهانه، فصلی و سالانه طی دوره آماری مورد مطالعه محاسبه گردید. نتایج نشان داد که طی روند 60 ساله تغییرات اقلیمی بر شهر اهواز در وجه افزایش دما و کاهش بارش، خود را نشان داده است و پیامدهایی را برای کلان‌شهر اهواز در پی داشته است. سپس با استفاده از مدل پویایی سیستم به بررسی روابط علّی و معلولی متغیرها پرداخته شد.

تازه های تحقیق

   تغییرات اقلیمی یک تهدید جدی برای توسعه پایدار شهری است و بسیاری از شهرها را در معرض خطر قرار می‌دهد. چنین تغییراتی پیامدهای مختلفی بر امنیت آب دارد، به‌ویژه در مناطق شهری که به‌ شدت با جمعیت انسانی و فعالیت‌های اقتصادی- اجتماعی متمرکز هستند. صدها میلیون شهرنشین در کشورهای کم ‌درآمد و متوسط در معرض خطر تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم تغییرات آب و هوایی هستند.

علاوه بر این، تغییرات آب و هوایی این پتانسیل را دارد که فشار اقتصادی و اجتماعی بیشتری را بر آن و همه کشورهای خاورمیانه تحمیل کند؛ بنابراین، اینکه تغییرات آب و هوایی آینده چگونه با شرایط اجتماعی- اقتصادی و سیاسی منطقه تعامل خواهد داشت، موضوع مهمی است. تغییرات آب و هوایی همچنین دارای پتانسیل تشدید مسائل اجتماعی و اقتصادی موجود پیش روی مناطق شهری (مانند شهرنشینی سریع، فقر، حاشیه‌نشینی، بحران کم‌آبی) است.

 این پژوهش پیامدهای تغییر اقلیم را برای رفاه اجتماعی و توسعه در مناطق شهری، با تمرکز ویژه‌بر درک تأثیرات تغییرات آب و هوایی بر آسیب‌پذیرترین جمعیت‌ها، در نظر می‌گیرد. از توصیف خطرات مرتبط با آب‌وهوا فراتر می‌رود و به ارزیابی پیامدهای دقیق‌تر برای روابط اجتماعی، معیشت و ارائه خدمات اجتماعی و زیرساختی به گروه‌های کم‌درآمد و به‌ویژه آسیب‌پذیر می‌پردازد. یکی از جنبه‌های مهم ماهیت اجتماعی تغییر اقلیم، تأثیرات متفاوت آن بر ساکنان است، پدیده‌ای که به‌تازگی وارد گفتمان تغییرات آب و هوایی شده است. تأثیرات اجتماعی تغییرات آب و هوایی آن‌هایی هستند که مستقیماً بر سلامت جسمی و روحی ساکنان تأثیر می‌گذارند، از جمله تأثیرات بهداشتی، کمبود آب و غذا، تأثیرات معیشتی و جابجایی­ها. زیان‌های اقتصادی ناشی از رویدادهای اقلیمی منابع موجود برای رسیدگی به مسائل اجتماعی را کاهش می‌دهد. با تأثیرگذاری بر این منابع، رویدادهای مرتبط با تغییرات اقلیمی می‌تواند تهدیدی جدی برای معیشت شهری باشد. درعین‌حال، برخی از ویژگی‌های اجتماعی- اقتصادی و جمعیتی، به‌ویژه فقر، می‌تواند آسیب‌پذیری یک شهر را در برابر رویدادهای مشابه افزایش دهد.

 پژوهش حاضر از نوع کاربردی-  نظری و از حیث ماهیت و روش توصیفی-  تحلیلی و اکتشافی می­باشد. گردآوری داده­ها و اطلاعات، به‌وسیله مطالعه منابع کتابخانه­ای - اسنادی برداشت‌های میدانی و مراجعه به سازمان‌ها در شهر اهواز صورت گرفت. جهت تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از مدل‌های کمّی، نرم‌افزاری، تحلیل آماری و تحلیل ساختاری استفاده‌ شده است. در بخش نخست این پژوهش، به‌منظور تحلیل روند تغییرات اقلیمی در کلان‌شهر اهواز پارامترهای مهم (دما، بارش، رطوبت و سرعت باد) ایستگاه سینوپتیک اهواز، طی بازه زمانی مورد مطالعه مورد بررسی قرار گرفت و روند زمانی تغییرات پارامترهای اقلیمی مذکور  با استفاده از آزمون ناپارامتری من- کندال در سری زمانی سالانه طی دوره آماری مورد مطالعه محاسبه گردید. به‌ طوری‌ که یافته‌ها بیانگر آن است بارندگی سالانه در ایستگاه اهواز طی روند 30 ساله با میانگین بارش  (51/208) میلی‌متر و کاهشِ حدود (711/0) میلی‌متر در هرسال، روند کاهشی داشته است. در طی این سال‌ها حداکثر میزان بارش در سال‌های 1376، 1379 به ترتیب حدود (468) و (299) میلی‌متر بوده است. همچنین پارامتر اقلیمی دما با میانگین 96/25 میلی‌متر و افزایش 57/0 درجه سانتی‌گراد را نشان می‌دهد. نتایج نشان داد که طی روند سری زمانی مذکور تغییرات اقلیمی بر شهر اهواز در وجه افزایش دما و کاهش بارش، خود را نشان داده است و پیامدهایی را برای کلان‌شهر اهواز در پی داشته است.

   سپس با استفاده از مدل پویایی سیستم به بررسی روابط علّی و معلولی متغیرها پرداخته شد. نتایج حاصل از مدل‌سازی کیفی و بررسی رابطه علّی و معلولی نشان داد که تغییرات اقلیمی در شهر اهواز پیامدهای اجتماعی - اقتصادی متنوعی را در برداشته است اثرات مستقیمی بر بخش‌های مختلف زیرساختی و مدیریتی (کاهش سرمایه‌گذاری، آسیب به زیرساخت‌ها، افزایش هزینه‌ها، حاشیه‌نشینی و رشد نامناسب شهری، منابع آبی، تولیدات کشاورزی، مصارف و تقاضای انرژی) داشته و متغیرهای کاهش منابع آبی، امواج شدید گرما و کاهش بارندگی مهم‌ترین فاکتورهای اهرمی مدل می‌باشند. ماهیت منحصربه‌فرد تأثیرات متقابل اجتماعی و اقتصادی تغییر اقلیم در مناطق شهری از طریق تحقیقات تجربی به ‌طور فزاینده‌ای روشن ‌شده است: دو موضوع اصلی در رابطه با این تأثیرات از این بررسی پدیدار می‌شود. اولاً، تغییرات آب و هوایی این پتانسیل را دارد که به‌ عنوان یک «ضریب افزایش تهدید» در چالش‌های اجتماعی و اقتصادی متنوعی که در حال حاضر شهرها با آن روبرو هستند عمل کند. شهرهای سراسر جهان با فقر و گرسنگی، افزایش تقاضا برای منابع و رکود اقتصادی بدون توجه به تغییرات آب و هوایی مواجه هستند. شواهد حاکی از آن است که تغییرات آب و هوایی در بسیاری از موارد، مقابله با این چالش‌ها را برای شهرها دشوارتر می‌کند، یعنی با تداوم فقر، فشار بیشتر بر منابع محدود و در عین ‌حال ارائه خدمات را دشوارتر می‌کند. دوم، به نظر می‌رسد که خطرات تغییرات آب و هوایی اغلب با این چالش‌های موجود و تأثیراتشان بر شهرها با یکدیگر ترکیب می‌شوند. اثرات توزیعی تغییرات آب و هوایی در شهرهای سراسر جهان می‌تواند نابرابری‌های اجتماعی- اقتصادی را تشدید کند و اتخاذ سیاست‌هایی را که جوامع عادلانه و پایدار را تشویق می‌کنند، دشوارتر کند. رشد سریع جمعیت شهری باعث تقاضا برای منابع از جمله آب آشامیدنی می‌شود که ممکن است در نتیجه تغییرات آب و هوایی از نظر فراوانی یا کیفیت کاهش یابد. ترکیبی از تأثیرات اجتماعی (مانند از دست دادن معیشت، مهاجرت) و تأثیرات اقتصادی (آسیب به صنعت و زیرساخت‌ها) می‌تواند تأثیرات تجمعی یا چند گانه‌ای داشته باشد که در نهایت با عملکرد و فعالیت جوامع در مناطق شهری تداخل داشته باشد. توانایی مناطق شهری برای رویارویی با این چالش‌ها به حکمرانی در سطوح مختلف و درک کافی و اساسی از آسیب‌پذیری‌های محلی بستگی دارد. تحقیقات آتی باید بر کمی کردن تأثیرات تغییر اقلیم بر شهرهای خاص با توجه به آسیب‌پذیرترین گروه‌ها و تنوع درون این گروه‌ها تمرکز کند. در نهایت، تلفیق مداوم جنبه‌های اجتماعی و اقتصادی تغییرات آب‌وهوا با خطرات فیزیکی تصویر کامل‌تری از آسیب‌پذیری شهری ایجاد خواهد کرد.

کلیدواژه‌ها
تغییر اقلیم؛ جنبه‌ها؛ مدل پویایی سیستم؛ اهواز
اصل مقاله

تغییرات اقلیمی یک تهدید جدی برای توسعه پایدار شهری است و بسیاری از شهرها را در معرض خطر قرار می‌دهد. این پژوهش پیامدهای تغییر اقلیم را برای رفاه اجتماعی و توسعه اقتصادی در مناطق شهری، با تمرکز ویژه ‌بر درک تأثیرات تغییرات آب و هوایی بر آسیب‌پذیرترین جمعیت‌ها، در نظر می‌گیرد.

 پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی-  نظری و از حیث ماهیت و روش توصیفی-  تحلیلی و اکتشافی می‌باشد. گردآوری داده‌ها و اطلاعات، به‌وسیله مطالعات منابع کتابخانه‌ای - اسنادی، برداشت‌های میدانی و مراجعه به سازمان‌ها در شهر اهواز صورت گرفت. جهت تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از مدل‌های کمّی، نرم‌افزاری، تحلیل آماری و تحلیل ساختاری استفاده‌ شده است. در بخش نخست پژوهش، به‌منظور تحلیل روند تغییرات اقلیمی در کلان‌شهر اهواز پارامترهای مهم (دما، بارش، رطوبت و سرعت باد) ایستگاه سینوپتیک اهواز، طی بازه زمانی (1400-1370) مورد بررسی قرار گرفت و روند زمانی تغییرات پارامترهای اقلیمی مذکور با استفاده از آزمون نا پارامتری من- کندال در سری زمانی سالانه طی دوره آماری مورد مطالعه محاسبه گردید. سپس با استفاده از مدل پویایی سیستم به بررسی روابط علّی و معلولی متغیرها پرداخته شد.

نتایج نشان می­دهد بارندگی سالانه طی روند مذکور با میانگین (51/208) میلی‌متر و کاهشِ حدود (711/0) میلی‌متر در هر سال، روند کاهشی داشته است. همچنین پارامتر اقلیمی دما با میانگین 96/25 میلی‌متر و افزایش 57/0 درجه سانتی‌گراد روند افزایشی را نشان می­دهد. در پایان یافته‌های این پژوهش بیانگر آن است که تغییرات اقلیمی بر شهر اهواز در وجه افزایش دما و کاهش بارش، خود را نشان داده است.

 یافته‌های حاصل از مدل‌سازی کیفی و بررسی رابطه علّی و معلولی نشان داد که تغییرات اقلیمی در شهر اهواز پیامدهای اجتماعی- اقتصادی متنوعی را در بر داشته است اثرات مستقیمی بر بخش‌های مختلف زیرساختی و مدیریتی (کاهش سرمایه‌گذاری، آسیب به زیرساخت‌ها، افزایش هزینه‌ها، حاشیه‌نشینی و رشد نامناسب شهری، منابع آبی، تولیدات کشاورزی، مصارف و تقاضای انرژی) داشته و متغیرهای (کاهش منابع آبی، امواج شدید گرما و کاهش بارندگی) مهم‌ترین فاکتورهای اهرمی مدل می‌باشند.

واژگان کلیدی: تغییر اقلیم، پیامدها، مدل پویایی سیستم، اهواز.

مراجع
  • کرمی، صادق (1399). بازکاوی پیامدها و شیوه‌های مدیریت تغییرات اقلیمی (نمونه موردی: حوضه آبریز مرکزی ایران). نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال بیستم، شماره 59، ص 19.
  • صیدی و گندم گار (1400). بررسی تغییرات اقلیمی شهر اهواز در رابطه با توسعه منطقه‌ای و برنامه‌ریزی شهری. نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، سال سیزدهم (2)، 156- 151.
  • معاونت برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری اهواز (1400). سالنامه آماری.
  • مرادی، هوشنگ؛ ملکی، سعید و سعید امانپور (1402). چارچوب مفهومی سنجش و ارزیابی امنیت آب شهری (مورد مطالعه: کلان‌شهر اهواز). فصلنامه علوم محیطی، 4 (22)، 226-209.
  • ملکی، سعید و مرادی، هوشنگ (1402). ارزیابی امنیت اجتماعی کلان‌شهرها در شرایط تغییر اقلیم با استفاده از مدل پویایی سیستم (مورد مطالعه: کلان‌شهر اهواز). جغرافیای اجتماعی شهری، 1 (12)، 126- 145.
  • Alizadeh, H., Sharifi, A. (2020). Assessing Resilience of Urban Critical Infrastructure Networks: A Case Study of Ahvaz, Iran. Sustainability 2020, 12, 3691; doi:10.3390/ su12093691.
  • Chenchen, Shi. (2022). How climate change is going to affect urban livability in China. Climate Services 26 (2022) 100284.
  • Gasper, R. (2011). Social and economic impacts of climate change on the urban environment. Social and economic impacts in urban environment, 3, 150. DOI 10.1016/j.cosust.2010.12.009.
  • Hallegatte, S.C., Green, R. J. N. and J. Corfee, M. (2013). Future flood losses in major coastal cities. Nat. Clim. Change 3 (9): 802–806. https://doi. org/10. 1038/ nclimate 1979.
  • Isler, P. L., J. Merson, and Roser, D. (2010). Drought proofing Australian cities: Implications for climate change adaptation and sustainability. J. Soc. Behav. Educ. Econ. Bus. Ind. Eng. 4 (10): 351–359.
  • Khoshji, M. F., Akbary, M. (2020). Impacts of global warming on extreme temperatures in west of Iran. Climate Change Research. 1(4): 11-19. DOI: 10.30488/CCR.2020.237152.1008.
  • Ki-moon B., Gates, B., Georgieva K., Adesina A., Andersen I and Bachelet, M. (2019). Global Commission on Adaptation, World Resources Institute; Washington, DC: 2019 Sep 13. Adapt now: a global call for leadership on climate resilience.
  • King, A. D. and Harrington, L.J. (2018). The inequality of climate change from 1.5 to 2°C of global warming. Geophys. Res. Lett. 45, 5030–5033. doi: 10.1029/2018GL078430.
  • Khavarian, G. (2019). Climate change and environmental degradation and the drivers of migration in the context of shrinking cities: a case study of Khuzestan province, Iran. Sustainable Cities and Society, S2210-6707(18)30762-5, https://doi.org/10.1016/j.scs. 2019.101480.
  • Mirzabaev, A. (2023). Severe climate change risks to food security and nutrition. Climate Risk Management 39 (2023) 100473.
  • Matthew, A. (2022). Research note: Climate change, peri-urban space and emerging infectious disease. Landscape and Urban Planning 218 (2022) 104298.
  • Leichenko, R. (2011). Climate change and urban resilience, Curr. Opin. Environ. Sustain., vol. 3, no. 3, pp. 164– 168, 2011.
  • Nguyen, T., Huong, T. (2017). Education to increase climate change adaptation for a Vietnamese community's coastal members. PhD thesis, James Cook University. 22
  • Narain, V., M. S. A. Khan, R. Sada, S. Singh, and A. Prakash. (2013). Urbanization, peri-urban water (in) security and human well-being: A perspective from four south Asian cities.” Water Int. 38 (7): 930–940. https://doi.org/10.1080/02508060.2013.851930.
  • Nazemi, A., Wheater, H. S., Chun, K. P., Bonsal, B and Mekonnen, M. (2017). Forms and drivers of annual stream flow variability in the headwaters of Canadian Prairies during the 20th century. Hydrological Processes. http://dx.doi.org/10.1002/hyp.
  • Paterson, B., Charles, A. (2019). Community-based responses to climate hazards: typology and global analysis. Climatic Change 152, 327–343 (2019). https://doi.org/10.1007/s10584-018-2345 5.
  • Salimi, S and Ghamdim, G. (2019).Climate change impacts on critical urban infrastructure and urban resiliency strategies for the Middle East. Sustainable Cities and Society, S2210-6707(19)31587-2, https://doi.org/10.1016/j.scs.2019.101948.
  • Sadoff, C.W. (2015). Securing water, sustaining growth: Report of the GWP/OECD task force on water security and sustainable growth. Oxford, UK: Univ. of Oxford.144.
  • Seishfer, J. (2022). Climate Change: Human Security Between Conflict and Cooperation. In book: Lester R. Kurtz (Ed.), Encyclopedia of Violence, Peace, and Conflict (Vol. 1) (pp.807-819) Publisher: Elsevier, Academic Press. DOI: 1016/b978-0-12-820195-4.00087-x.
  • Schauser, I., Otto, S., Schneiderbauer, S., Harvey, A., Hodgson, N., Robrecht, H and McCallum, S. (2010). Urban regions: vulnerabilities, vulnerability assessments by indicators and adaptation options for climate change impacts. European Topic Centre on Air and Climate Change (ETC/ACC): Bilthoven.
  • Kilstrom, T. (2014). Climate change threats to population health and well-being: the imperative of protective solutions that will last. Glob Health Action 3;6:20816. doi: 10.3402/gha.v6i0.
  • United Nations. (2019). What are the Sustainable Development Goals. United Nations Development Programme. Retrieved 6 September 2020.
  • UN (United Nations). (2012). World urbanization prospects: The 2014 revision, highlights (ST/ ESA/SER. A/352). New York: UN.35.
  • Varis, O., A. K. Biswas, C. T and Lundqvist, J. (2006). Megacities and water management. Int. J. Water Resour. Dev. 22 (2): 377– 394. https:// doi. org/ 10. 1080/ 07900 620600684550.
  • Zhang, L.P., Zhou, P., Qiu, Y.Q., Su, Q and Tang, Y.L. (2020). Reassessing the climate change cooperation performance via a non-compensatory composite indicator approach, Journal of Cleaner Production (2020), Val 252, doi: https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2019.119387.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 668
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 176


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب