آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,469 |
| تعداد مقالات | 17,958 |
| تعداد مشاهده مقاله | 58,287,936 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 19,747,786 |
واکاوی دلایل طبیعی و انسانی سیلاب شهر مشهد و راهکارهای پیشگیری | ||
| جغرافیا و برنامهریزی | ||
| دوره 29، شماره 93، 1404، صفحه 169-151 اصل مقاله (1.81 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/gp.2024.63109.3296 | ||
| نویسنده | ||
| محسن حمیدیان پور* | ||
| دانشیار دانشگاه سیستان و بلوچستان، گروه جغرافیای طبیعی | ||
| چکیده | ||
| شهر مشهد با جمعیتی بیش از 3 میلیون نفر دومین کلان شهر ایران محسوب میشود و جهت افزایش تابآوری آن نسبت به مخاطرات محیطی نیاز به فنآوریهای جدید بیشتر احساس میشود. در روز 26 اردیبهشت 1403 طی بارش 48 دقیقهای در اثر تشکیل یک ابر کومولونیمبوس و تقویت شرایط صعودی آن توسط ناوهای بر گسترهی آن، در شهر مشهد سیل جاری شد و منجر به خسارت مالی و جانی سنگین در مناطق مختلف گردید. این مطالعه سعی دارد با رعایت اصل کلنگر دلایل طبیعی و انسانی آن را تشریح نماید. در این راستا جهت بررسی دلایل هواشناسی سینوپتیک از دادههای شبکه ERA-5 و ترسیم نقشههای آن در گردس (GRADS) استفاده شد. علاوه بر آن از تصاویر ماهوارهای لندست (LANDSAT) و دادههای ارتفاع رقومی منطقه جهت استخراج آبراههها و مسیل بهره گرفته شد. همزمان از نرمافزار گوگل ارث و همچنین GEEجهت ارزیابی تغییرات نیز استفاده شد. نتایج نشان داد بارش مدنظر از لحاظ شدت و مدت بارندگی جزو بارشهای بیسابقه بوده، ولی به لحاظ میزان بارندگی در دستۀ بارندگیهای فرین (بالاتر از صدک 95 درصد) محسوب میشود. نتایج این مطالعه به وضوح نمایانگر آن است که دخل و تصرفهای انسانی، به ویژه در ساخت و سازهای شهری و گسترش جادهها و اتوبانهای شهری عمود بر بستر رودخانههای فصلی و خشک شهر، به شدت بر روی الگوی جریان آب تأثیر گذاشته و موجب افزایش خطر سیلابهای شهری شده است. بیتوجهی به ژئومورفولوژی شهر از جمله تخریب مسیلها، ایجاد موانع در برابر جریانهای آب (مانند منطقه سیدی) و گسترش جادههای عمود بر این آبراههها، منجر به تشدید حوادث سیلاب در مناطق مختلف شهر مشهد شد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سیلاب شهری؛ مخاطرات محیطی؛ رویدادهای فرین؛ جغرافیای طبیعی؛ شهر مشهد | ||
| اصل مقاله | ||
|
شهر مشهد با جمعیتی بیش از 3 میلیون نفر دومین کلان شهر ایران محسوب میشود و جهت افزایش تابآوری آن نسبت به مخاطرات محیطی نیاز به فنآوریهای جدید بیشتر احساس میشود. در روز 26 اردیبهشت 1403 طی بارش 48 دقیقهای در اثر تشکیل یک ابر کومولونیمبوس و تقویت شرایط صعودی آن توسط ناوهای بر گسترهی آن، در شهر مشهد سیل جاری شد و منجر به خسارت مالی و جانی سنگین در مناطق مختلف گردید. این مطالعه سعی دارد با رعایت اصل کلنگر دلایل طبیعی و انسانی آن را تشریح نماید. در این راستا جهت بررسی دلایل هواشناسی سینوپتیک از دادههای شبکه ERA-5 و ترسیم نقشههای آن در گردس (GRADS) استفاده شد. علاوه بر آن از تصاویر ماهوارهای لندست (LANDSAT) و دادههای ارتفاع رقومی منطقه جهت استخراج آبراههها و مسیل بهره گرفته شد. همزمان از نرمافزار گوگل ارث و همچنین GEEجهت ارزیابی تغییرات نیز استفاده شد. نتایج نشان داد بارش مدنظر از لحاظ شدت و مدت بارندگی جزو بارشهای بیسابقه بوده، ولی به لحاظ میزان بارندگی در دستۀ بارندگیهای فرین (بالاتر از صدک 95 درصد) محسوب میشود. نتایج این مطالعه به وضوح نمایانگر آن است که دخل و تصرفهای انسانی، به ویژه در ساخت و سازهای شهری و گسترش جادهها و اتوبانهای شهری عمود بر بستر رودخانههای فصلی و خشک شهر، به شدت بر روی الگوی جریان آب تأثیر گذاشته و موجب افزایش خطر سیلابهای شهری شده است. بیتوجهی به ژئومورفولوژی شهر از جمله تخریب مسیلها، ایجاد موانع در برابر جریانهای آب (مانند منطقه سیدی) و گسترش جادههای عمود بر این آبراههها، منجر به تشدید حوادث سیلاب در مناطق مختلف شهر مشهد شد. | ||
| مراجع | ||
|
آقایاری، لیلا؛ اصغری سراسکانرود، صیاد و زینالی, بتول (1403). شناسایی و پهنهبندی مناطق مستعد وقوع مخاطره سیلاب در شهرستان گرمی. جغرافیا و برنامهریزی.شماره مجله و شماره صفحات doi: 10.22034/gp.2024.60493.3235
اخوان عبداللهیان، محمدرضا؛ سیدالحسینی، سیدمسلم؛ حنایی، تکتم و محمدنیایقرائی، فاطمه (1401). تحلیل فضایی و تبیین مدل مکانیابی کاربریهای آسیب پذیر در مقابله با بحرانهای غیرطبیعی (نمونه موردی: شهر مشهد). جغرافیایی سرزمین. 76(19):19-36.
اسماعیلپور مطلق، احسان (1393). بررسی روش بهینه جمعآوری روانابهای سطحی ناشی از بارندگیهای لحظهای شهر مشهد، مطالعه موردی: مسیل اقبال شرقی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه سیستان و بلوچستان، دانشکده مهندسی شهید نیکبخت، استاد راهنما: مهدی اژدری مقدم استاد راهنما: سیدامینآرمان هاشمی منفرد استاد مشاور: حسین غفاریان روحپرور
امینی یزدی مهدی، فغفور مغربی محمود (1402). بررسی استفاده از حوضچه تاخیری بر شبکه جمعآوری آبهای سطحی بهوسیله شبیهسازی (مطالعه موردی: کال اقبال شرقی مشهد). سامانههای سطوح آبگیر باران. ۱۱ (۲) :۱-۱۶
تاج بخش، محمد و خداشناس، سعیدرضا (1391). بازنگری شبکه زهکشی رواناب سطحی با استفاده از شبیهسازی و کاربرد حوضچههای تأخیری (مطالعه موردی: حوضه آبریز اقبال شرقی، مشهد). دانش آب و خاک. 22(1) :123-109
تافلر، آلوین (1378). موج سوم. ترجمه شهیندخت خوارزمی، تهران: انتشارات علم.
حمیدیان پور، محسن (1386). تحلیل دورههای خشکسالی دشت مشهد و میزان تاثیر آن بر منابع آب. فصلنامه جنگل و مرتع، شماره 75.صص50-44.
حمیدیانپور، محسن (1394). تحلیل تغییرات فضایی زمانی تداوم بارش در ایران. پنجمین کنفرانس منطقهای تغییر اقلیم، تهران.
رستمی خلج، محمد؛ حسامی، دانا؛ سلمانی، حسین؛ تیموریان، تیمور (1398). پهنه بندی خطر سیلاب شهری با استفاده از روش تصمیم گیری چند متغیره (مطالعه موردی: شهرک امام علی، شهر مشهد)، نشریه علوم و تکنولوژی محیط زیست، 21(11)، 173-185.
جعفری، عباس (1384). گیتاشناسی ایران: کوهها و کوهنامه ایران (جلد 1)، موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی. تعداد صفحات: 648.
جعفری، عباس (1384). گیتاشناسی ایران: رودها و رودنامه ایران (جلد 2)، موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی. تعداد صفحات: 560.
روحبخش سیگارودی، حسین علی؛ کرمپور، مصطفی؛ قائمی، هوشنگ؛ مرادی، محمد؛ آزادی, مجید (1397). بررسی بیهنجاریهای میانگین دمای کمینه و بیشینه ایران در دوره گرم سال بهمنظور شناسایی دوره گرم و سرد. جغرافیا و مخاطرات محیطی، 7(3)، 161-187.
صیاد، دانیال؛ قضاوی، رضا و امیدوار، ابراهیم (1400). ارائه استراتژیهای مناسب مدیریتی زیرساختهای شهری در برابر سیلاب از منظر پدافند غیرعامل با استفاده از SWOT وQSPM (مطالعه موردی: شهر کاشان)، نشریه مدل سازی و مدیریت آب و خاک، 2(1)، 42-52.
عرب، نرگس؛ سلمان ماهینی، عبدالرسول؛ میکائیلی تبریزی، علیرضا و ویته، توما (1402). تجزیه و تحلیل خطر سیلگیری با استفاده از روش یادگیری ماشین جنگل تصادفی (مطالعۀ موردی: شهر مشهد). مجله اکوهیدرولوژی، 10(1)، 15-1.
عساکره، حسین (1396). مبانی پژوهش در آب و هواشناسی. دانشگاه زنجان، چاپ اول، 660 ص..
علیجانی، بهلول؛ محمودی، پیمان؛ محمدی، عبدالمجید؛ شاهوزئی، عبدالرئوف (1393). بررسی تداوم روزهای بارش در ایران زمین. جغرافیا و برنامه ریزی محیطی. 25(4)، 16-1.
قانقرمه، عبدالعظیم؛ روشن، غلامرضا؛ شاهکویی، اسماعیل (1397). بازنگری در تعیین دمای پایه آسایش حرارتی مناطق اقلیمی متفاوت ایران به منظور محاسبه شاخص درجه- روز مورد نیاز سرمایشی و گرمایشی. سپهر، دوره 27، شماره 105، صص: ۱۲۷ - ۱۴۳
کارکنان وزارت جنگ انگلستان مستقر در هندوستان (1380). فرهنگ جغرافیای ایران، خراسان، ترجمۀ کاظم خادمیان. ج۱، ص۷۹۲. آستان قدس رضوی. بنیاد پژوهشهای اسلامى - مشهد مقدس – ایران.
کرمی، فریبا؛ بیاتی خطیبی، مریم و رستمی همای علیا، نرگس (1401). بررسی تاب آوری نواحی روستایی پیراشهری در برابر سیلاب (مطالعه موردی: برخی روستاهای دهستان میدان چای)، جغرافیا و برنامهریزی، 26(80)، 271-251.
کیهان ، مسعود (1311). جغرافیای مفصل ایران، سه جلدی، ج۱، تعداد صفحات 1440.
مرکز آمار ایران. (۱۳۸۶). ج۱، ص۳۲۱.
مطیعی لنگرودی، سیدحسن؛ قدیری معصوم، مجتبی؛ اسکندری چوبقلو، حافظ؛ طورانی، علی و خسروی مهر، حمیده (1394). بررسی نقش مدیریت مشارکتی در کاهش آثار سیل (مطالعه موردی: روستاهای حوضه رودخانه زنگمار ماکو). جغرافیا و برنامهریزی، 19(51)، 339-311.
مهرگان، علی (1394). موج چهارم؛ مروری بر موجهای سهگانه تافلر. روزنامه نگاری الکترونیک. سال اول، شماره اول، زمستان.
نیکزاد مینا و بیت اللهی علی (1403)، بررسی سیل مرگبار مشهد، 15 روز بعد از وقوع / تخلفات گسترده موجب تخریب منازل و مرگ انسانها شد. رکنا، کدخبر: 1003021 ۱۴۰۳/۰۳/۱۰ ۱۲:۴۸:۴۱ تاریخ دریافت: 06/04/1403
هزاره، وحید و باخرزی قزالحصار، سیدمحمد. (1397). پهنه بندی خطر سیلاب شهری در منطقۀ 9 شهرداری مشهد. جغرافیا و روابط انسانی. 1(2)، 1158-1140.
وفایی، مسعود؛ دستورانی، محمدتقی و رستمی خلج، محمد (1401). ارزیابی خطر سیلاب در پردیس دانشگاه فردوسی مشهد و ارائه سناریوهای مدیریتی با استفاده از مدل HEC-RAS. مدلسازی و مدیریت آب و خاک. 3(3)، 239-225.
یدالله افشین (1374). رودخانههای ایران. شرکت مهندسین مشاور جاماب، وزارت نیرو، ج۲، 1187 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 688 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 88 |
||