ارزیابی و مدل سازی تاثیر تغییرات مکانی-زمانی کاربری و پوشش اراضی بر کیفیت زیستگاه (نمونه موردی: شهر آمل)

ارزیابی و پیش‌بینی تکامل کیفیت زیستگاه بر اساس تغییرات کاربری و پوشش اراضی تحت فرآیند شهرنشینی برای برنامه‌ریزی یک سیستم جامع اکولوژیکی و پرداختن به چالش‌های توسعه پایدار مهم است. در دهه­های گذشته، تنوع زیستی و کیفیت زیستگاه استان­های شمالی به دلیل رشد جمعیت، گسترش زمین‌های ساخته شده، تغییر اقلیم و افزایش فعالیت‌های گردشگری دستخوش تغییرات اساسی شده است. در این پژوهش، نقشه‌های کاربری و پوشش اراضی شهر آمل برای سال‌های 2000 و 2020 با استفاده از تصاویر ماهواره­ای لندست تهیه شد. علاوه بر این، با استفاده از مدل CA-Markov، یک شبیه‌سازی برای سال 2035 تحت دو سناریو پایه (BAU) و حافظت اکولوژیکی (EP) جهت پیش­بینی و ارزیابی کیفیت و تنوع زیستی منطقه مورد مطالعه در آینده صورت گرفت. برای ارزیابی تغییرات مکانی-زمانی رخ داده در کیفیت زیستگاه، مدل InVEST را با مدل CA-Markov یکپارچه شد. نتایج نشان می­دهد که کیفیت زیستگاه در محدوده­ی شهر آمل به طور قابل توجه­ای در طول دوره 2020-2000 کاهش یافته است که عمدتاً متأثر از گسترش شهرنشینی و توسعه کشاورزی است. در طول دوره 2035-2020 بر اساس سناریو BAU الگوی منظر و کیفیت زیستگاه همچنان روند کاهشی شدید قبلی را حفظ می­کند، در حالی که سناریو EP نقش کلیدی در تثبیت و حمایت از کیفیت و شاخص زیستگاه منطقه خواهد داشت، که اهمیت حفاظت از فضاهای اکولوژیکی مانند پوشش جنگلی و علفزار را برجسته می­کند. این تحقیق فراتر از ارائه شواهد مبنی بر اینکه گسترش شهری یک عامل کلیدی در تغییرات فوق‌الذکر است، اهمیت سنجش از دور را در مدل‌سازی اکولوژیکی به‌ویژه در مناطقی همچون ایران که اطلاعات و جمع آوری داده­ها محدود است را نشان می‌دهد. نتایج این تحقیق با ادغام تصاویر سنجش از دور با تکنیک‌های جدید در پایش تغییرات کاربری و پوشش اراضی اهمیت زیادی برای مدیران محلی و سازمان‌های مربوطه در تعیین راهکارهای موثرتری برای حافظت از زیستگاه‌ها و دستیابی به اهداف توسعه پایدار دارد.