آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,510 |
| تعداد مقالات | 18,423 |
| تعداد مشاهده مقاله | 59,932,367 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 21,070,200 |
تحلیلی بر سطح آسیبپذیری مناطق شهری در برابر مخاطرات طبیعی «زلزله» با تأکید بر رویکرد مدیریت بحران (مطالعه موردی: کلانشهر تبریز) | ||
| جغرافیا و برنامهریزی | ||
| دوره 29، شماره 91، 1404، صفحه 243-218 اصل مقاله (1.25 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/gp.2024.59712.3218 | ||
| نویسندگان | ||
| مصطفی مواساتی1؛ حسن احمدزاده* 2؛ علی پناهی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامهریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. | ||
| 2استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. | ||
| 3استادیار گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران | ||
| چکیده | ||
| زلزله یکی از خطرناکترین، مخربترین و غیرقابل پیشبینیترین مخاطرات طبیعی بهشمار میآید. از اینرو، شناسایی مناطق آسیبپذیر شهرها بهمنظور افزایش ظرفیت مقابله با خطرات زلزله و مدیریت بحران این مخاطره ضروری است. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی سطوح آسیبپذیر کلانشهر تبریز در برابر زلزله و ارائهی راهکارهای مدیریت بحران (قبل از بحران) برای کاهش اثرات زلزله نگارش شده است. روش تحقیق در مطالعهی حاضر آمیخته (ترکیبی از رویکردهای کیفی و کمی) با هدف کاربردی و ماهیت تحلیلی-اکتشافی میباشد که بهمنظور تجزیه و تحلیل اطلاعات و تهیهی نقشههای رقومی از روش FAHP و نرمافزار ArcGIS و بهمنظور بررسی آسیبپذیری مناطق 10گانهی شهر از روش PROMETHEE استفاده شده است. همچنین جامعهی آماری تحقیق شامل مدیران و مسئولان شهری و نخبگان دانشگاهی میباشد. حجم نمونهی مدیران و مسئولان با استفاده از روش کوهن در سطح اطمینان 95 درصد، 90 نفر تعیین گردیده که نحوهی دسترسی به آنها بر مبنای روش گلوله برفی میباشد. حجم نمونهی نخبگان دانشگاهی نیز بر مبنای روش نمونهگیری دلفی هدفمند 14 نفر تعیین شده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که مناطق حاشیهای و مرکزی شهر بیشترین پتانسیل آسیبپذیری را دارا میباشند. در این بین مناطق 10 و 1 با کسب جریان خالص 454/0- و 527/0-، جزو مناطق با آسیبپذیری خیلیزیاد در برابر زلزله محسوب میشوند. از عوامل مؤثر بر آسیبپذیری این مناطق میتوان به نزدیکی به گسل، فرسودگی بافتها، دوری از مراکز امدادونجات، تراکم زیاد و همچنین عدم کششپذیری معابر اشاره کرد. بدین منظور نیاز به رویکرد سیستمی و یکپارچه بهمنظور بازگشتپذیری و توانمندسازی اجتماع لازم بوده و در این راستا توجه به مرحلهی قبل از بحران در ابعاد مقاومسازی ابنیه، ارتقاء دسترسیها و تهیهی طرحهای موضعی به تفکیک محلات با تأکید بر محلات آسیبپذیر ضروری میباشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آسیبپذیری؛ زلزله؛ مدیریت بحران؛ کلانشهر تبریز | ||
| اصل مقاله | ||
|
زلزله یکی از خطرناکترین، مخربترین و غیرقابل پیشبینیترین مخاطرات طبیعی بهشمار میآید. از اینرو، شناسایی مناطق آسیبپذیر شهرها بهمنظور افزایش ظرفیت مقابله با خطرات زلزله و مدیریت بحران این مخاطره ضروری است. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی سطوح آسیبپذیر کلانشهر تبریز در برابر زلزله و ارائهی راهکارهای مدیریت بحران (قبل از بحران) برای کاهش اثرات زلزله نگارش شده است. روش تحقیق در مطالعهی حاضر آمیخته (ترکیبی از رویکردهای کیفی و کمی) با هدف کاربردی و ماهیت تحلیلی-اکتشافی میباشد که بهمنظور تجزیه و تحلیل اطلاعات و تهیهی نقشههای رقومی از روش FAHP و نرمافزار ArcGIS و بهمنظور بررسی آسیبپذیری مناطق 10گانهی شهر از روش PROMETHEE استفاده شده است. همچنین جامعهی آماری تحقیق شامل مدیران و مسئولان شهری و نخبگان دانشگاهی میباشد. حجم نمونهی مدیران و مسئولان با استفاده از روش کوهن در سطح اطمینان 95 درصد، 90 نفر تعیین گردیده که نحوهی دسترسی به آنها بر مبنای روش گلوله برفی میباشد. حجم نمونهی نخبگان دانشگاهی نیز بر مبنای روش نمونهگیری دلفی هدفمند 14 نفر تعیین شده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که مناطق حاشیهای و مرکزی شهر بیشترین پتانسیل آسیبپذیری را دارا میباشند. در این بین مناطق 10 و 1 با کسب جریان خالص 454/0- و 527/0-، جزو مناطق با آسیبپذیری خیلیزیاد در برابر زلزله محسوب میشوند. از عوامل مؤثر بر آسیبپذیری این مناطق میتوان به نزدیکی به گسل، فرسودگی بافتها، دوری از مراکز امدادونجات، تراکم زیاد و همچنین عدم کششپذیری معابر اشاره کرد. بدین منظور نیاز به رویکرد سیستمی و یکپارچه بهمنظور بازگشتپذیری و توانمندسازی اجتماع لازم بوده و در این راستا توجه به مرحلهی قبل از بحران در ابعاد مقاومسازی ابنیه، ارتقاء دسترسیها و تهیهی طرحهای موضعی به تفکیک محلات با تأکید بر محلات آسیبپذیر ضروری میباشد. | ||
| مراجع | ||
|
اسمعیلپور، مرضیه؛ لالهپور، منیژه و ممقانی، سمانه (1401). ارزیابی میزان آسیبپذیری مساکن شهر تبریز در برابر مخاطره زلزله (مطالعه موردی: منطقه 10 شهرداری). جغرافیا و برنامهریزی، 26(82)، 48-27.
پورمحمدی، محمدرضا و کرمی، محمدرضا. (1393). ترکیب مدل کرنل (KDE) و مدل AHP در ارزیابی خطر زلزله در بافتهای حاشیهنشین و فرسوده شهری با کمک سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)، مطالعه موردی مناطق یک و پنج شهر تبریز. جغرافیا و برنامهریزی، 18(50)، 88-55.
جوزی خمسلویی، علی؛ تقوایی، مسعود. (1398)، تحلیل آسیبپذیری و اولویتبندی کاربریهای تاریخی کلانشهر اصفهان در مدیریت بحران و تخلیه اضطراری، جغرافیا، 17(63)، 137-123.
حبیبی، کیومرث؛ عزتی، محمد؛ ترابی، کمال؛ عزت پناه، بختیار. (1395)، بررسی آسیبپذیری شهرها در برابر زلزله با استفاده از مدل MIHWP (مطالعه موردی منطقه 10 تبریز)، جغرافیا و برنامه ریزی، 20(58)، 101-118.
خدمتزاده، علی؛ موسوی، میرنجف و یوسفزاده، اردشیر. (1400). تحلیل شاخصهای آسیبپذیری شهری با رویکرد مدیریت بحران زلزله (مطالعه موردی: شهر ارومیه). مطالعات برنامهریزی سکونتگاههای انسانی، 16(54)، 62-43.
روستایی، شهرام (1390)، پهنهبندی خطر گسل تبریز برای کاربریهای مختلف اراضی شهری، جغرافیا و توسعه، دورهی 9، شماره 21، صص 41-27.
قائدرحمتی، صفر و عظیمینیا، بابک (1396). ارزیابی میزان تراکم و ارتباط آن با آسیبپذیری لرزهای (نمونه موردی: منطقه چهار شهرداری تهران). جغرافیا و برنامهریزی، 21(61)، 298-279.
قنبری، ابوالفضل، سالکی ملکی، محمدعلی، قاسمی، معصومه (1392)، پهنهبندی میزان آسیبپذیری شهرها در مقابل خطر زمینلرزه (نمونه موردی: شهر تبریز)، جغرافیا و مخاطرات محیطی، دورهی 2، شماره 5، صص 35-21.
ولدبیگی، برهانالدین؛ پورحیدری، غلامرضا. (1392)، برنامهریزی بحران. تهران: انتشارات شرکت آرویج ایرانیان، انجمن علمی مدیریت بحران ایران. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,598 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 367 |
||