آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,499 |
| تعداد مقالات | 18,319 |
| تعداد مشاهده مقاله | 59,470,191 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 20,799,963 |
الگوهای همدیدی رودخانه های جوی منجر در بارش های سنگین غرب و شمال غرب ایران | ||
| جغرافیا و برنامهریزی | ||
| دوره 29، شماره 91، 1404، صفحه 129-103 اصل مقاله (1.91 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/gp.2024.57342.3165 | ||
| نویسندگان | ||
| وحیده ابطحی1؛ سعید جهانبخش* 2؛ هاشم رستم زاده2؛ حسن لشکری3 | ||
| 1دانشجوی دکتری آب و هواشناسی دانشگاه تبریز | ||
| 2عضو هیات علمی گروه آب و هواشناسی دانشگاه تبریز | ||
| 3استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران | ||
| چکیده | ||
| بارشهای سنگین یکی از ویژگی اقلیمی عنصر بارش محسوب میشوند که در هر اقلیمی ممکن است اتفاق بیافتند. ولی رخداد آن ها در اقلیمهای خشک و نیمه خشک بدلیل فقدان زیرساختهای کافی و مناسب همراه با خسارت بیشتری هستند. این بارشها در شرایط همدیدی مختلفی رخ میدهند. در این پژوهش نقش رودخانههای جوی در شکلگیری بارشهای سنگین پدیده مطالعه شده است. برای این منظورابتدا بارشهای سنگین ایستگاههای غرب و شمال غرب کشور دریک دوره 33 ساله استخراج گردید. سپس سامانههای بارشی همراه با رودخانه جوی تفکیک شد. در گام بعد با استفاده از نقشههای جوی ترازهای لایه زیرین تروپوسفر الگوهای همدیدی منجر به ایجاد رودخانههای جوی شناسایی شد. نتایج بررسی نشان دادند که رودخانههای جوی منجر به بارشهای سنگین در منطقه مورد مطالعه از سه الگوی کلی تبعیت میکنند. دو الگوی کم فشار سودانی و الگوی ترکیبی کم فشار سودان و سیکلون مدیترانهای به ترتیب بیشترین نقش را در ایجاد روخانههای جوی منجر با بارش سنگین بر عهده داشتهاند. در الگوی همدیدی کم فشار سودان از دو تا سه روز قبل، زبانه گستردهای از پرفشار سیبری در لایه زیرین تروپوسفر با عبور از کشورهای افغانستان و پاکستان و بخش شرقی ایران بر روی آبهای گرم دریاهای عمان، عرب و خلیج عدن گسترش مییابد. این زبانه با گردش واچرخندی رطوبت این دریاها را بدرون سامانه سودانی فرارفت میکند. با تعمیق ناوه مدیترانهای بر روی غرب آسیا و شمال شرق آفریقا این رطوبت در امتداد جریانات جنوبی جلوی ناوه و با عبور از روی آبهای دریای سرخ تقویت شده و رودخانه جوی شکل میگیرد. در الگوی ادغامی با گسترش زبانه کم فشار سودان به بخش شرقی مدیترانه و غرب آسیا رطوبت دریاهای گرم جنوبی بر روی این منطقه فرارفت شده و با رطوبت انتقالی از روی مدیترانه تقویت گردیده و رودخانه جوی شکل میگیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| رودخانه جوی؛ کم فشار سودانی؛ سیکلون مدیترانه؛ غرب؛ شمال غرب ایران | ||
| اصل مقاله | ||
|
بارشهای سنگین یکی از ویژگی اقلیمی عنصر بارش محسوب میشوند که در هر اقلیمی ممکن است اتفاق بیافتند. ولی رخداد آن ها در اقلیمهای خشک و نیمه خشک به دلیل فقدان زیرساختهای کافی و مناسب همراه با خسارت بیشتری هستند. این بارشها در شرایط همدیدی مختلفی رخ میدهند. در این پژوهش نقش رودخانههای جوی در شکلگیری بارشهای سنگین مطالعه شده است. برای این منظور ابتدا بارشهای سنگین ایستگاههای غرب و شمال غرب کشور دریک دوره 33 ساله استخراج گردید. سپس سامانههای بارشی همراه با رودخانه جوی تفکیک شد. در گام بعد با استفاده از نقشههای جوی ترازهای لایه زیرین تروپوسفر الگوهای همدیدی منجر به ایجاد رودخانههای جوی شناسایی شد. نتایج بررسی نشان دادند که رودخانههای جوی منجر به بارشهای سنگین در منطقه مورد مطالعه از سه الگوی کلی تبعیت میکنند. دو الگوی کم فشار سودانی و الگوی ترکیبی کم فشار سودان و سیکلون مدیترانهای به ترتیب بیشترین نقش را در ایجاد روخانههای جوی منجر با بارش سنگین بر عهده داشتهاند. در الگوی همدیدی کم فشار سودان از دو تا سه روز قبل، زبانه گستردهای از پرفشار سیبری در لایه زیرین تروپوسفر با عبور از کشورهای افغانستان و پاکستان و بخش شرقی ایران بر روی آبهای گرم دریاهای عمان، عرب و خلیج عدن گسترش مییابد. این زبانه با گردش واچرخندی رطوبت این دریاها را به درون سامانه سودانی فرارفت میکند. با تعمیق ناوه مدیترانهای بر روی غرب آسیا و شمال شرق آفریقا این رطوبت در امتداد جریانات جنوبی جلوی ناوه و با عبور از روی آبهای دریای سرخ تقویت شده و رودخانه جوی شکل میگیرد. در الگوی ادغامی با گسترش زبانه کم فشار سودان به بخش شرقی مدیترانه و غرب آسیا رطوبت دریاهای گرم جنوبی بر روی این منطقه فرارفت شده و با رطوبت انتقالی از روی مدیترانه تقویت گردیده و رودخانه جوی شکل میگیرد. | ||
| مراجع | ||
|
سپندار، نسا؛ امیدوار، کمال. (1400). واکاوی ارتباط بین بارشهای سنگین جنوب و جنوب غرب ایران با رودخانههای جوی(ARs). نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی ، شماره ، ۳۱۴-۲۹۵.
سلیمی، سعدون؛ سلیقه، محمد. (1395). تأثیر رودخانههای اتمسفری (ARs) بر آبوهوای ایران. پژوهشهای جغرافیای طبیعی. شماره 48، 247-264.
شادمانی، ناهید؛ نصراصفهانی، محمدعلی؛ قاسمی، احمدرضا. (1397). تشخیص منابع تأمین رطوبت و مسیر دقیق حرکت تودههای هوای مرطوب مؤثر بر بارشهای سیل آسا در غرب و جنوب ایران (مطالعه موردی: سیل 7 و 20 آبان 1394). مجله ژئوفیزیک ایران،شماره 12، 50-63.
لشکری، حسن؛ اسفندیاری، ندا. (1400). الگوهای همدیدی و ترمودینامیکی رودخانههای جوی منجر به بارش سنگین دوره سرد کشور ایران. مخاطرات محیط طبیعی،شماره10،125-144.
لشکری، حسن؛ اسفندیاری، ندا.(1399). شناسایی و تحلیل همدید بالاترین بارشهای مرتبط با رودخانههای جوی در ایران. تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، شماره 2، 187-206. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 860 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 307 |
||