آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,522 |
| تعداد مقالات | 18,569 |
| تعداد مشاهده مقاله | 60,891,043 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 21,723,308 |
ارزیابی مکانی آلودگی های محیط زیستی فلزات سنگین گرد و غبار سطح با توجه به نوع کاربری شهری؛ مطالعه موردی منطقه شمالغرب کلانشهر تبریز | ||
| نشریه کاربرد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در علوم محیطی | ||
| دوره 3، شماره 7 - شماره پیاپی 6، تیر 1402، صفحه 119-98 اصل مقاله (1.92 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/rsgi.2024.57801.1055 | ||
| نویسندگان | ||
| ایرج تیموری* 1؛ حسن محمود زاده2؛ علی اسمعیلزاده لاله3 | ||
| 1استادیار دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز،تبریز،ایران | ||
| 2دانشیار گروه برنامه ریزی شهری دانشگاه تبریز،تبریز،ایران | ||
| 3فارغ التحصیل کارشناسی ارشد دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی دانشگاه تبریز،تبریز،ایران | ||
| چکیده | ||
| گرد و غبار سطوح مختلف در شهر می تواند شاخص مناسبی از حضور این فلزات سنگین در سطح شهر باشد . هدف اصلی پژوهش حاضر تحلیل فضایی آلودگی فلزات سنگین گرد و غبار سطح در محدوده شمالغرب شهر تبریز است. بدین منظور از شاخص موران ، تحلیل تکه های داغ و آزمون آنوا در نرم افزار های Arc Gis10.8 و Spss20 استفاده شد. فلزات سنگین مورد مطالعه شامل، سرب ، کروم ، منگنز، روی ، مس و آهن بودند. بدین منظور از 12 ایستگاه در سطح محدوده نمونه برداری شد. پس از آماده سازی اولیه با استفاده از طیف سنج جذب اتمی غلظت فلزات سنگین در نمونه ها بدست آمد. یافته ها نشان داد که توزیع فضایی آلودگی های فلزات سنگین از الگوی خوشه ای تبعیت می کند بدر تحلیل شاخص موران بالاترین نمره z بدست آمده به ترتیب برابر با 24/204 و 12/140 برای فلز روی و مس می باشد که تمرکز فضایی شدید این دو عنصر آلاینده را در فضای محدوده مورد مطالعه نشان می دهد. یافته های مربوط به آزمون آنوا نیز نشان داد که میزان آلودگی فلزات سنگین با نوع کاربری تغییر می کند. در واقع می توان گفت توزیع فضایی آلودگی های فلزات سنگین در ارتباط با نوع کاربری شهری فرق می کند. بیشترین آلودگی های مشاهده شده در کاربری های تجاری- خدماتی ، اداری و انتظامی بودند. | ||
تازه های تحقیق | ||
فلزات سنگین حاصل از فعالیت های انسانی جزو مهمترین آلاینده ها و خطرات محیط زیستی محسوب می شوند. این نوع آلاینده ها اکثراً از طریق تخلیه پساب های صنعتی، مصرف سوختهای فسیلی به محیط وارد می شوند. در محیط های شهری منشاء اصلی این آلودگی ها مصرف سوختهای فسیلی در بخش حمل و نقل و صنعت می باشد. هدف اصلی این پژوهش بررسی توزیع آلودگی فلزات سنگین در گرد و غبار سطح شهر تبریز در محدوده شمال غرب و در ارتباط با نوع کاربری اراضی شهری بود. برای این منظور پژوهش از طریق نمونه برداری میدانی اقدام به جمع آوری نمونه ها مطابق با پروتکل های استفاده شده در پژوهش های پیشین از 12 ایستگاه نمونه برداری نمود. به منظور تجزیه و تحلیل داده های بدست آمده از آنالیز آزمایشگاهی پژوهش از تحلیل فضایی در قالب شاخص موران و تحلیل لکه های داغ و سرد استفاده نمود و سپس برای بررسی و کندو کاو عمیق تر یافته های مربوط به تحلیل فضایی از آزمون آماری آنوا به منظور بررسی تفاوت یا عدم تفاوت غلظت فلزات سنگین در بین کاربری های شهری استفاده کرد. آنالیز نمونه های جمع آوری شده از ایستگاههای منتخب نشان داد که در گرد و غبار محدوده مورد مطالعه از شهر فلزات سنگین مختلفی نظیر، سرب، کروم ، منگنز، روی ، مس و آهن وجود دارد. گرچه بخاطر محدودیت مالی و آزمایشگاهی پژوهش نتوانست وجود سایر فلزات سنگین نظیر نیکل، کادمیوم و... در نمونه ها مورد بررسی قرار دهد. ولی همراستا با پژوهش های نور پور و صدری جهانشاهی(1392) ، آناهی آگوئیلرا و همکاران (2021) ، ووژیچ ژلوبیسکی و مالگورزالا تلسکا (2021) وجود فلزات سنگین نظیر کروم ، منگنز، آهن ، سرب و مس در محدوده که بعلت تردد وسایل نقلیه عمومی و شخصی در محدوده است، مورد تایید می باشد. پژوهش حاضر نشان داد که بالاترین میزان غلظت فلزات سنگین در جوار کاربری های تجاری و خدماتی ، اداری و انتظامی مشاهده شده است. برخلاف پژوهش جعفری و خادمی پژوهش حاضر به مطالعه همبستگی بین فلزات سنگین در سطح محدوده نپرداخت. بلکه توزیع فضایی را با شاخص موران و تحلیل لکه های داغ و سرد مورد بررسی قرار داد و نشان داد که الگوی توزیع فضایی فلزات سنگین از الگوی خوشه ای تبعیت می کند بدین معنی که در برخی از بخش های شهر نسبت به سایر بخش ها غلظت فلزات سنگین بالاتر می باشد. همین مساله را آزمون آنوا نیز نشان داد. این آزمون نشان داد که توزیع غلظت فلزات سنگین در کاربری ها با هم تفاوت معنی داری را دارند و در واقع غلظت فلزات سنگین در کاربری های مختلف یکسان نمی باشد. از این حیث یافته های پژوهش حاضر مطابق با یافته های نادری زاده و همکاران (1395) ، شینجو و همکاران (2007) ، سوریاوانشی و همکاران (2016) ، سیلویا دیتلو و بیتا کورکا (2020) می باشد. نهایتاً پژوهش حاضر قابلیت تحلیل فضایی در محیط نرم افزار Arc Gis در تحلیل استنباطی از توزیع فضایی آلودگی فلزات سنگین را نشان داد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تحلیل فضایی؛ فلزات سنگین؛ شاخص موران؛ لکه های داغ و سرد؛ تبریز | ||
| اصل مقاله | ||
|
به عناصری که چگالی آنها بیش از 4 یا 5 گرم بر سانتیمتر مکعب باشد، فلزات سنگین گفته می شود. عمده منشاء این آلودگی در محیط، ناشی از مصرف سوختهای فسیلی، تخلیه پساپ های صنعتی است. گرد و غبار سطوح مختلف در شهر می تواند شاخص مناسبی از حضور این فلزات سنگین در سطح شهر باشد از اینرو هدف اصلی پژوهش حاضر تحلیل فضایی آلودگی فلزات سنگین گرد و غبار سطح در محدوده شمالغرب شهر تبریز است. برای تحلیل توزیع فضایی آلودگی فلزات سنگین و ارتباط آن با نوع کاربری های شهری از شاخص موران ، تحلیل تکه های داغ و آزمون آنوا در نرم افزار های(Arc Gis10.8 )و(Spss20) استفاده شد. فلزات سنگین مورد مطالعه شامل، سرب ، کروم ، منگنز، روی ، مس و آهن بودند. بدین منظور از 12 ایستگاه در سطح محدوده نمونه برداری شد. پس از آماده سازی اولیه با استفاده از طیف سنج جذب اتمی غلظت فلزات سنگین در نمونه ها بدست آمد. بر اساس یافته های شاخص موران پژوهش نشان داد که توزیع فضایی آلودگی های فلزات سنگین از الگوی خوشه ای تبعیت می کند. در تحلیل شاخص موران بالاترین نمره z بدست آمده به ترتیب برابر با 24/204 و 12/140 برای فلز روی و مس می باشد که تمرکز فضایی شدید این دو عنصر آلاینده را در فضای محدوده مورد مطالعه نشان می دهد. یافته های مربوط به آزمون آنوا نیز نشان داد که میزان آلودگی فلزات سنگین با نوع کاربری تغییر می کند. در واقع می توان گفت توزیع فضایی آلودگی های فلزات سنگین در ارتباط با نوع کاربری شهری فرق دارند و بیشترین آلودگی های مشاهده شده در کاربری های تجاری- خدماتی ، اداری و انتظامی بودند. | ||
| مراجع | ||
|
Aguilera, A. Bautista, F. Gutierrez-ruiz.M. Ceniceroz-gomez.A. 2021. Heavy metal pollution of street dust in the largest city of mexico sources and health risk assessment. Environ Monit assess (2021) :193 Cheng, Z., Chen, L., Li, H., Lin, J., Yang, Z., Yang, Y., et al. (2018). Characteristics and health risk assessment of heavy metals exposure via household dust from urban area in Chengdu, China. Science of the Total Environment, 619–620, 621–629. Jafari, F. and Khademi, H. (2014) Temporal and spatial distribution of heavy metals in the dust of urban area of Kerman. Environmental Science, Volume 40, Number 2, pp. 361-373(In Persian) Kamani, H., Hosseini, M., Safari, G.H. Jafari, J. (2018) Investigating the concentration of heavy metals in the surface soil of Zahedan city. Ardabil health and health magazine, pp. 182-190. (In Persian) Kanavati, N. and Nazarpour, A. (2017) Investigating the environmental pollution of heavy metals in the street dust of Ahvaz using geographic information system (GIS). Environmental Science, Volume 44, Number 3.pp. 393-410(In Persian) Naderizadeh, Z. Ayubi, Sh. and Khademi, H. (2015) Evaluation of the concentration and degree of heavy metal pollution in the atmospheric dust of urban and industrial areas of Bushehr province. Natural environment. Natural resources of Iran, volume 69, number 2, pp. 531-548. (In Persian) Nazarpour, A. Ghanavati, N & Michael J Watts. (2018). Spatial distribution and human health risk assessment of mercury in street dust resulting from various land-use in Ahvaz, Iran. Environmental geochemistry and health 40 (2), 693-704. (In Persian) Nurpour, A. and Sadri Jahanshahi, A., (2013). Measuring and assessing the risk of heavy metal pollution in the air of Tehran (case study of Elkhebal Street). Environmental Science, Volume 39, Number 4, pp. 181-192. (In Persian) Sezgin, N., Ozcan, HK., Demir, G., Nemilogl, S. 2003. Determination of heavy metal concentrations in street dusts in Istanbul E-5 highway. Environment international.2004; 29(7): 979-85. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 518 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 623 |
||